DODENHERDENKING 2026

Op 4 mei staan we in Weerselo opnieuw samen stil bij de Dodenherdenking. Een moment van rust en bezinning, waarin we herdenken en ons bewust zijn van de waarde van vrijheid en vrede.

Dit jaar heeft de herdenking voor ons als Dorpsraad een extra betekenis gekregen. Namens onze gemeenschap mocht de voorzitter een toespraak houden tijdens de bijeenkomst bij het monument. Woorden die uitdrukking geven aan wat we samen voelen: respect, dankbaarheid en de blijvende verantwoordelijkheid om de verhalen van toen door te geven.

Zoals ieder jaar kwamen we bijeen om stil te staan bij allen die hun leven hebben gegeven, in oorlogssituaties en tijdens vredesmissies. Met de kranslegging en de gezamenlijke stilte tonen we dat hun offers niet vergeten worden.

Hieronder delen wij de uitgesproken toespraak.

Dames en heren, meisjes en jongens,

We zijn hier vanavond in verbondenheid en stilte samen, in het hart van ons mooie dorp Weerselo. Een dorp waar we elkaar kennen en groeten, waar we samen leven. Juist daarom voelt deze bijeenkomst bijzonder. Want herdenken doen we niet alleen als individuen, maar ook als gemeenschap.

Herdenken is meer dan terugkijken, het is ook proberen te begrijpen. Daarom sta ik vandaag stil bij het thema: ‘Van geschiedenis naar heden — leren begrijpen’, dat aansluit bij het centrale thema van Dodenherdenking dit jaar.
Wat zich meer dan tachtig jaar geleden afspeelde, lijkt misschien ver weg, maar de betekenis is nog altijd dichtbij.

Een belangrijk onderdeel van het naziregime was het uitsluiten van bepaalde groepen mensen. Joden, maar ook Roma en Sinti, mensen met een beperking, homoseksuelen en politieke tegenstanders werden als ‘ongewenst’ bestempeld. Wat begon met regels en beperkingen, eindigde in geweld en een genocide met miljoenen doden.

Op 10 mei 1940 werd Nederland binnengevallen en veranderde het leven ingrijpend. Vrijheid, ooit vanzelfsprekend, verdween. Rechten werden ingeperkt en angst nam toe.

Ook hier, in en rond Weerselo, liet de oorlog sporen na. Niet altijd zichtbaar, maar wel in verhalen over onderduiken, schaarste en verlies. Over mensen die werden weggevoerd en niet terugkeerden.
Maar ook over moed en medemenselijkheid. Mensen boden onderdak op zolders en schuren, deelden voedsel en hielpen anderen, vaak met gevaar voor eigen leven. Daden die klein leken, maar van onschatbare waarde waren voor hen die hulp zochten.

Onze ouders en grootouders vertelden over de Jodenvervolging, over slachtoffers uit ons dorp, over de hongerwinter, schaarste, het moeten inleveren van fietsen en vooral onzekerheid.

Juist in die donkere jaren zochten mensen elkaar op, in kerken en kleine kring, om steun en hoop te vinden. Die verbondenheid herkennen we nog steeds in Weerselo.

En na jaren kwam de bevrijding en was er opluchting, vreugde en herwonnen vrijheid.

Als voorzitter van de Dorpsraad ben ik trots op de betrokkenheid in ons dorp.
Maar wat betekent vrijheid vandaag voor ons?

Vrijheid is dat kinderen veilig opgroeien, dat verenigingen bloeien en dat we elkaar ontmoeten — op straat, in de kerk, op het sportveld en in de dorpshuiskamer. Dat we onze mening kunnen geven en naar elkaar omkijken. Daar begint samenleven.

Maar vrijheid is ook kwetsbaar. Oorlogen en conflicten zijn nog altijd dichtbij, zoals in de Oekraïne en het Midden-Oosten. We zien dagelijks beelden van geweld en onzekerheid.
Ook binnen onze samenleving verharden discussies en groeien tegenstellingen.

Dat zien we bijvoorbeeld bij vraagstukken rond de opvang van vluchtelingen. In ons land leidt dit soms tot onrust, protesten en zelfs intimidatie of geweld.

Actueel is het bekladden van het Nationaal Monument op de Dam vannacht.
Dat zijn zorgwekkende ontwikkelingen. Niet omdat zorgen er niet mogen zijn — die verdienen aandacht — maar omdat de manier waarop we ermee omgaan bepalend is.

Woorden doen ertoe. Hoe wij over anderen spreken, maakt verschil. Juist daar raakt het verleden het heden. Mensen die vandaag vluchten voor oorlog verschillen niet van de slachtoffers die wij herdenken.

Ook zij hebben namen, verhalen en gezinnen. Ook zij zoeken veiligheid en een toekomst. Dat vraagt van ons zorgvuldigheid en medemenselijkheid.

In Twente zeggen we: “Wi’j mut mekaar blieven zeen en groet’n.”
Een eenvoudige uitspraak met een diepe betekenis: elkaar blijven zien als medemens, juist als er verschillen zijn.

Als samenleving zijn wij de erfgenamen van degenen die de oorlog meemaakten. Daarom moeten we herdenken aanvullen met: leren begrijpen.

We moeten ons blijven inleven in wat er gebeurde. Niet alleen om te begrijpen hoe het kon gebeuren, maar ook om ons af te vragen of het opnieuw zou kunnen gebeuren.
Dat hoeft niet beperkt te blijven tot 4 en 5 mei. Laten we het hele jaar door in gesprek blijven, juist over de moeilijke kanten van het verleden en het heden en dat we ons bewust worden wat we voor een ander kunnen doen of betekenen.

Beste dorpsgenoten,

Herdenken is niet alleen terugkijken, maar ook zeker vooruitkijken.
Het is de vraag: wat doen wij hier en nu met onze vrijheid?

In Weerselo zit onze kracht in het samen. In de betrokkenheid die we kennen, in vrijwilligers, in buren die naar elkaar omkijken, in mensen die verantwoordelijkheid voelen. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Het is iets om te koesteren en vast te houden.

Vrede begint niet ver weg, maar hier. In hoe we met elkaar omgaan, naar elkaar luisteren, ook als we verschillen van mening.

En daarbij ruimte geven aan elkaar.

De generatie die de oorlog meemaakte, verdwijnt. Daarom moeten wij hun verhalen blijven doorgeven — aan onze kinderen en kleinkinderen — zodat zij begrijpen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.
En laten we blijven bouwen aan een gemeenschap waarin iedereen zich thuis voelt en we naar elkaar blijven omzien. En verschillen respecteren.

Vandaag herdenken wij, morgen vieren wij onze vrijheid en onafhankelijkheid.
Laten we ons voornemen om, ieder op onze eigen manier, bij te dragen aan een dorp, een land en een wereld waarin vrijheid er is voor iedereen.

Dan pas hebben wij de geschiedenis echt begrepen.

Dank u wel.